Our website uses cookies to distinguish you from other users of our website. We use cookies to provide you with a good experience when you browse our website. You can change your cookie settings at any time. If you continue without changing your settings, you accept our use of cookies as outlined in our Privacy Policy.

 

Mae stori y Bathdy yng Nghymru yn un llwyddiannus.

  •  

Yn wreiddiol, roedd y Bathdy yn streicio darnau arian degol efydd oedd angen ar gyfer D Day yn 1971, ac heddiw mae hefyd yn cynhyrchu holl ddarnau arian y Deyrnas Unedig a 60 neu fwy o wledydd ar draws y byd.Mae cynhyrchu wedi newid wrth i amser mynd ymlaen ac wrth i’r broses o fathu trawsffurfio, mae rolau a cyfrifoldebau y pobl sydd yn gweithio yma wedi hefyd.

 

Rhedeg y Bathdy

Mae sicrhau bod gan y genedl cyflenwad digonol o arian yn dasg hanfodol. Yn y gorffennol, roedd gwyddonwyr a mathemategwyr enwog fel Syr Isaac Newton yn gyfrifol am wneud hyn. Heddiw, mae gan y Bathdy Brenhinol Dirprwy Feistr sydd yn fenyw cyntaf erioed, Anne Jessopp.

Ers symud i Gymru, mae swydd y Dirprwy Feistr wedi newid. Bydd pobl fel Jack James, gwas sifil, yn gweld bod elfennau o’r swydd nawr yn wahanol iawn. Roedd y Bathdy unwaith yn adran lywodraethol ond nawr mae’n gwmni preifat a’r unig hapddaliwr yw’r Drysorfa, sydd yn galluogi mwy o ryddid masnachol. Mae’r cyfrifoldeb o redeg y Bathdy heb newid, fodd bynnag, ac mae 11 Dirprwy Feistr wedi arwain y mudiad yn y 50 blynedd diwethaf.

Yn y labordai

Er mwyn cynhyrchu darnau arian degol efydd i safon uchel, roedd cyfnod cyntaf y Bathdy yn Llantrisant yn cynnwys adeiladu labordai dros dro. Yma, gweithiodd Uwch Swyddog Arbrofol Mike Chequers a’i staff gyda dulliau newydd o ddadansoddiad er mwyn gwirio answadd a chyfansawdd popeth o weigion oddi tramor hyd at ddeunydd pacio rolio newydd.

Wrth i’r ffowndri datblygu yn 1974, daeth y cyfle i gyflwyno dulliau arbrofi ychwanegol ar gyfer metal toddedig. Ar ôl cwblhad symudodd gweddill y gweithrediadau o’r adran brofion o Lundain i’r safle newydd.

Heddiw, mae cemegwyr a thechnegwyr y Bathdy Brenhinol, o dan goruchwiliad Meistr Arbrofion y Frenhines Graeme Smith, yn arbrofi a rheoli pob agwedd o gynhyrchiad. Mae gan y Bathdy yn awr amrywiaeth fwy eang o ddarnau arian metal gwerthfawr nag oedd ganddo yn 1968, er nad yw aur nag arian yn hirach yn cael eu toddi a bwrw yn Llantrisant.

Dylunio’r darnau arian

Efallai’r newid fwyaf trawiadol dros y 50 mlynedd diwethaf yw gyda’r gwneuthuriad o fathau. Yn yr 1970au, roedd y rhanfwyaf o ddyluniadau arian yn cael eu modeli mewn plaster. O’r modelau roedd mowldiau rwber yn cael eu platio’n electronig i greu fersiynau metal mawr o’r darnau arian a gelwir yn electroteipiau. Bydd rhain wedyn yn cael eu hamlinellu ar beiriant lleihau fydd yn actio fel ffotograff tri-dimensiwn ac yn ailgynhyrchu’r dyluniadau mewn dur mewn maint darnau arian. Symudodd engrafwyr y Bathdy Brenhinol fel Eric Sewell, oedd yn brofiadol iawn a chafodd ei apwyntio fel Diprwy Prif Engrafwr yn 1960, i Lantrisant. Aeth Sewell ymlaen i ddod yn Brif Engrafwr ac fe dyluniodd cefn y darn un punt cyntaf 1983.

Heddiw, o dan arweinyddiaeth Prif Engrafwr Gordon Summers, mae’r tîm o engrafwyr a dylunwyr yn dal i fodelu gan law gyda phlaster neu clai. Mae’r peiriant lleihau, serch hynny, wedi ei ddisodli ac mae sganwyr 3D a chyfrifiaduron nawr yn gallu newid dyluniadau a thorri’r offer sydd angen er mwyn creu bathau ar gyfer darnau arian a medalau.

Ar lawr y ffatri

Fel mannau eraill yn y Bathdy, mae’r 50 mlynedd diwethaf wedi gweld stori o newid ac addasiad ar lawr y ffatri. Pan agorodd Llantrisant gyda gweithwyr newydd wedi eu hyfforddi, bu’r gweisg bathu yn streicio i fyny at 200 darn arian pob munud, ond mae graddfa cynhyrchu wedi newid wrth i dechnoleg datblygu. Fel canlyniad, mae’r nifer mae’r ffatri yn gallu creu wedi cynyddu yn drawiadol a chafodd mwy na 3,000 miliwn o ddarnau arian y flwyddyn eu cynhyrchu am y tro cyntaf yn 1990, yn wahanol iawn i’r 24 miliwn a gafodd eu streicio yn Tower Hil yn 1870.

Nid dim ond yr ansawdd sydd wedi newid ond hefyd cymhlethdod y darnau arian. Enghraifft dda yw’r darn £1 newydd, sydd nawr yn 12 ochr, deufetal ac yn cynnwys amrywiaeth o nodweddion diogelwch.

Mae’r adeilwaith o ffatrioedd platio ers 1983 wedi galluogi’r Bathfy Brenhinol i gadw ei rôl pwysig yn y farchnad gylchredol tramor ac heddiw mae darnau arian platiog yn cyfrif am tua 80% o allbwn y Bathdy.

Gwynebau'r Bathdy

 

 

Eich hatgofion

Oes gennych chi unrhyw luniau o’r 50 mlynedd diwethaf? Ychwanegwch eich hatgofion a dewch yn ran o’n archif.

Rhannwch eich hatgofion

 

Pobl

Darganfyddwch sut mae pump degawd wedi effeithio ar swyddi pobl yn y Bathdy.

Digwyddiadau

Archwiliwch digwyddiadau yn Llantrisant dros y 50 mlynedd diwethaf.

Cynhyrchiad

Archwiliwch cynhyrchiad arian a medalau yn y Bathdy.