Our website uses cookies to distinguish you from other users of our website. We use cookies to provide you with a good experience when you browse our website. You can change your cookie settings at any time. If you continue without changing your settings, you accept our use of cookies as outlined in our Privacy Policy.

 

Un o fuddion mwyaf yr ail-leoliad i Lundain yw’r datblygiad hir-dymor o dyfiant technoleg a chynhyrchu yng Nhgymru.

  •  

Mae’r Bathdy modern mor cystal, ac mewn rhai achosion yn well, na’r ffatri yn Tower Hill, ac mae hefyd wedi cadw ei ddulliau a thechnegau traddodiadol.

 

Arian cylchredol y Deyrnas Unedig

Dros y 50 mlynedd diwethaf, mae bathiad y Deyrnas Unedig wedi mynd trwy cyfnod o newid hollol newydd. Ers y newid i’r system degol a’r ail-leoliad i Gymru, fodd bynnag, mae darnau 5c, 10c a 50c wedi cael eu gwneud yn llai ac ysgafnach, mae darnau arian newydd fel y 20c, £1 a £2 deufetaleg wedi cael eu cyflwyno, ac mae’r 1/2c wedi dod i ben. Mae prisoedd metal wedi cynyddu ac fel canlyniad mabwysiadir deunyddiau plât, gyda’r 1c a 2c yn newid i ddur plât copor yn 1992 ac yn fwy ddiweddar, newidodd y 5c a 10c i ddur plât nicel. Mae’r Bathdy yn parhau i addasu ac arloesi a chafodd y darn £1, wedi ei gyflwyno yn 2017, ei streicio gyda nodweddion diogwelwch arbennig er mwyn gwarchod rhag ffugio.

Darnau arian coffaol

Ar ddiwedd cyfnod Tower Hill, roedd yna dueddiad i greu darnau arian coffaol a darnau arian prawf i gasglwyr ac mae wedi datblygu’n enfawr ers symud gwithrediad y Bathdy o Lundain i Gymru. O ganlyniad i’r gofyn syfrdanol am setiau prawf o’r darnau £sd olaf, cyflwynwyd setiau prawf blynyddol o 1971 ymlaen. Yn ychwanegol, mae nifer y darnau arian coffaol i nodi digwyddiadau brenhinol a phen-blwyddi cenedlaethol wedi cynyddu. Yn hynod o lwyddiannus oedd y goron Jiwbili Arian yn 1977, sydd yn dal y record am y nifer uchaf o ddarnau coron am un digwyddiad – cafodd 37 miliwn eu gwneud.  

 Gyda’r holl weithgarwch roedd angen cyflwyno adrannau marchnata ac archebu. Heddiw mae’r Bathdy Brenhinol yn cynhyrchu mwy o ddarnau arian coffaol nag erioed. Roedd llawer o ddiddordeb yn y darnau arian ar gyfer Llundain 2012, yn enwedig y gyfres o ddarnau 50c oedd yn cynrychioli chwaraeon gwahanol. Yn fwy diweddar, mae darnau arian yn dangos hoff gymeriadau o lyfrau Beatrix Potter wedi bod yn boblogaidd iawn.

Medalau a Seliau

Mae gweithgareddau traddodiadol, fel gwneud medalau a seliau, wedi parhau yn Llantrisant. Mae medalau ymgyrch wedi cael eu cynhyrchu ar gyfer pob gweithred amlwg milwyr Prydeinig dros y 50 mlynedd diwethaf, gan gynnwys rhyfeloedd yn y Falklands, Irac ac Affganistan. Yn ychwanegol, mae medalau clodfawr fel y Croes George, y Groes ar Gyfer Dewrder Amlwg a’r Seren Arctig i’r rhai wnaeth gwasanaethu ar lyngesau peryglus i Rwsia yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

Yn ogystal â’r addurniadau milwrol a sifilaidd ar gyfer y Deyrnas Unedig a thramor, mae’r Bathdy yn cynhyrchu amrywiaeth fawr o fedalau gwobr a choffaol ar gyfer cymdeithasau dysgedig a chwmnioedd preifat. Mae rhain yn cynnwys grŵp bach o medalau y Wobr Frenhinol wedi eu gwobrwyo gan y Frenhines, tra oedd y medalau mwyaf amlwg ar gyfer y Gemau Olympaidd Llundain a’r Paralymics yn 2012.

Dirprwy Feistr y Bathdy yw ex officio Engrafwr Seliau Ei Mawrhydi ac yn y cymhwyster hwn mae’r Bathdy wedi darparu amrywiaeth o seliau swyddogol, gan gynnwys un Llywodraeth Cymru. Cawsom hefyd y fraint o ddarparu Sêl Fawr y Deyrnas newydd i gymryd lle yr un gwneuthwyd ar ddechrau teyrnasiad y Frenhines ac roedd wedi cael ei ddifrodi gan ddefnydd hir.

Arian Cylchredol Tramor

Mae cynhyrchu darnau arian ar gyfer allforiad tramor wedi bod yn ran bwysig o waith y Bathdy Brenhinol am gyfnod hir. Mae’r tuedd yn parhau yn Llantrisant ac yn 1975, pan gorffennodd cynhyrchu yn Tower Hill, cynhyrchodd y Bathdy newydd ar gyfer 55 o wledydd.

Mae’r ail-leoliad o Lundain wedi llwyddo i amddiffyn safle’r Bathdy fel allforiwr arweiniol ac ar gyfartaledd, roedd y Bathdy yn streicio darnau arian i 60 o wledydd pob flwyddyn yn ystod yr 1960au, diolch i’w allu newydd i gynhyrchu amrywiaeth o ddarnau arian a gweigion plât. Roedd gosodiad y ffatri platio yn fuddsoddiad cyfalaf a daeth un o’r archebion cyntaf o Malawi ar gyfer darnau tambala plât copor 1 a 2. Ers hynny, mae’r gofyn am ddarnau arian plât rhad wedi cynyddu yn drawiadol.

Bwliwn

Mae’r farchnad ryngwladol sydd yn galluogib ddarnau arian metal gwerthfawr i gael eu gwerthu fel bwliwn wedi tyfu’n enfawr ers yr 1960au ac mae’r sofren, oedd yn nodwedd bwysig cynhyrchu yn Tower Hill, wedi dod yn nodwedd parhaol o gynhyrchu yn Llantrisant. Erbyn 1976, roedd uned sofren newydd ar y safle yng Nghymru wedi cynhyrchu 1.9 miliwn o ddarnau ac yn 1989 wnaeth y Bathdy rhyddhau dosbarthiad arbennig o ddarnau arian aur oedd yn y pedwerydd ganrif ar bymtheg yn cael ei ystyried fel ‘brif ddarn arian y byd’. Yn ddigon addas, cafodd y darnau arian coffaol eu lansio  mewn digwyddiad yn Nhŵr Llundain, lle gafodd y sofren gyntaf ei streicio yn 1489.

Yn dilyn llwyddiant y Kruggerrand un-owns o Dde Affrica, cyhoeddodd Nigel Lawson, Canghellor y Trysorlys yn 1987, y bydd darn arian un-owns newydd i’r Deyrnas Unedig a fydd yn cael ei enwi y Britannia. Cafodd y darnau arian Britannia cyntaf eu dosbarthu ym mis Hydref y flwyddyn hynny ac maen nhw yn dangos cynrycholiad gwobrwyol o Britannia gan y cerflunydd Philip Nathan. Mae darnau arian bwliwn Britannia o wahanol pwysau nawr yn cael eu streico mewn arian a phlatinwm yn ogystal ag aur.

Heddiw mae amrywiaeth o ddarnau arian metal gwerthfawr eraill yn cael eu gwneud gan y Bathdy, yn arbennig ar gyfer y fasnach bwliwn. Mae’n rhan deinamig o weithrediad y Bathdy gan ei fod angen defnyddio dulliau digidol modern ond mae hefyd yn ran o’n hanes hir.

 

Eich hatgofion

Oes gennych chi unrhyw luniau o’r 50 mlynedd diwethaf? Ychwanegwch eich hatgofion a dewch yn ran o’n archif.

Rhannwch eich hatgofion

 

Pobl

Darganfyddwch sut mae pump degawd wedi effeithio ar swyddi pobl yn y Bathdy.

Digwyddiadau

Archwiliwch digwyddiadau yn Llantrisant dros y 50 mlynedd diwethaf.

Cynhyrchiad

Archwiliwch cynhyrchiad arian a medalau yn y Bathdy.